Thực ra, đi trồng cao su ở vùng phía Nam của Lào là mong muốn từ lâu của các doanh nghiệp cao su quốc doanh, cụ thể là Công ty Cao su Quảng Trị và VRG. Sau nhiều lần cử chuyên gia sang Lào khảo sát, năm 2004 Công ty cổ phần Cao su Việt-Lào được thành lập với vốn đầu tư gần 30 triệu đô la Mỹ. Công ty Việt-Lào lúc đó dự kiến sẽ trồng 10.000 héc ta cây cao su tại tỉnh Champasak, Lào.“Đầu năm 2005, VRG được cấp giấy phép đầu tư, thì đến giữa năm các kỹ sư người Việt của công ty cùng hàng trăm công nhân Lào bắt đầu đào những hố trồng cao su đầu tiên, mở đầu cho kế hoạch trồng 2.000 héc ta trong năm đầu. Kết quả là công ty trồng được 1.700 héc ta cao su với tỷ lệ cây sống đạt 95%. Điều này đã củng cố thêm quyết tâm mở rộng diện tích trồng cây cao su trên đất bạn của các công ty cao su Việt Nam”, ông Lê Văn Bình, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cao su Việt-Lào, kể lại.

 

Công ty Cao su Việt-Lào có sáu cổ đông gồm: Công ty Cao su Dầu Tiếng, Công ty Cao su Phú Riềng, Công ty Cao su Tây Ninh, Công ty Cao su Quảng Trị, Công ty Cao su Bà Rịa và Công ty Cao su Bình Long. Ông Lê Văn Khoa, Giám đốc Công ty Cao su Dầu Tiếng, cho biết ở Lào đất đai rất màu mỡ, nguồn lao động dồi dào, và điều quan trọng là khi cạo mủ có thể chế biến tại chỗ rồi vận chuyển về Việt Nam qua cửa khẩu Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị. Ngoài ra, chính quyền của Lào còn miễn một số loại thuế cho các dự án trồng cây công nghiệp dài ngày suốt thời gian trước khi dự án có sản phẩm. Cao su là cây dài ngày, ngắn cũng năm năm, nhiều thì bảy năm mới có thể mở miệng cây để cạo mủ. Trong thời gian chờ đợi đó có biết bao rủi ro như mưa, lốc xoáy làm cây gãy đổ, cháy rừng… xảy đến cho nhà đầu tư. Nếu phía Lào không miễn thuế, sẽ làm nhà đầu tư chùn tay trước khi đặt bầu cao su con xuống hố trồng. Tuy nhiên những khó khăn ban đầu của nhà đầu tư không phải chỉ có vấn đề thời tiết.

 

Có anh cán bộ kỹ thuật qua Lào hướng dẫn công nhân trồng cao su những ngày đầu, nói đùa là thời đó có những lúc anh giống như “kẻ chuyển ngân lậu”. Mặc dù đã có giấy phép đầu tư ra nước ngoài nhưng công ty phải chờ giấy phép chuyển tiền qua Lào, mà cây cao su thì trồng theo mùa vụ chứ đâu thể chờ giấy phép. Vậy là anh em đi qua Lào phải tự mang tiền theo để trả lương cho công nhân nhưng mang với tư cách cá nhân nên “lén lén”. Giờ thì mọi việc đã “thuận buồm xuôi gió”.

 

Thành công ban đầu của Công ty Việt-Lào phần nào đã khẳng định chủ trương sang Lào trồng cao su là đúng. Sau gần ba năm công ty này đã trồng hơn 9.300 héc ta cây cao su, tương đương với diện tích một công ty cao su quốc doanh trong nước phải mất cả chục năm mới trồng được do thiếu đất.

 

Quasa Geruco là công ty được thành lập vào giữa năm ngoái, do các công ty cao su quốc doanh góp vốn để trồng cao su ở Lào. Quasa Geruco có vốn điều lệ 120 tỉ đồng, trong đó VRG góp 30%, Công ty Cao su Quảng Trị 20%, Công ty Cao su Dầu Tiếng 15%, Phước Hòa, Tân Biên và Bình Long mỗi công ty góp 10%, còn lại 5% là của Công ty cổ phần Chế biến gỗ MDF Quảng Trị-Geruco. Theo giấy phép được cấp, giai đoạn (2007-2010) Quasa Geruco trồng 4.900 héc ta cao su và 3.750 héc ta cây rừng tại hai huyện thuộc tỉnh Savanaket. Sau năm 2010, Quasa Geruco sẽ trồng thêm 8.858 héc ta cao su và cây rừng, với tổng vốn đầu tư 18,7 triệu đô la Mỹ. Ông Lê Quang Thung, Tổng giám đốc VRG, cho biết mục tiêu của Quasa Geruco là trồng rừng và cây cao su để cung cấp nguyên liệu cho Công ty cổ phần Chế biến gỗ MDF Quảng Trị-Geruco, có công suất chế biến 121.000 tấn mủ cao su/năm và xuất khẩu khoảng 7.800 tấn mủ mỗi năm.

 

Cuối tháng 6-2007, dưới sự chứng kiến của các quan chức Lào, Quasa Geruco đã làm lễ khai trương, trồng 1.000 héc ta cao su và 700 héc ta cây keo lai đầu tiên tại huyện Mường Phìn, tỉnh Savanakhet. Ngoài ra, Quasa Geruco còn có kế hoạch làm đường trong vùng dự án, xây dựng một nông trường, một số căn nhà kiểu mẫu và nhà tình thương, hai trường học cho người dân sở tại. Quasa Geruco còn có kế hoạch xây nhà máy chế biến mủ cao su có công suất 6.000 tấn/năm. Đối với cây keo lai thì công ty trồng và băm dăm tại chỗ để bán cho Công ty cổ phần Chế biến gỗ MDF Quảng Trị-Geruco.